संत ज्ञानेश्र्वर महिती मराठी | Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi – महाराष्ट्र भूमीला संतांची पवित्र भूमी म्हणून ओळखले जाते. महाराष्ट्र भूमीत संत तुकाराम, संत नामदेव, संत एकनाथ यांसारखे अनेक संत होऊन गेले. यांपैकी संत ज्ञानेश्वर हे 13 व्या शतकातील प्रसिद्ध मराठी संत आणि कवी होते.

संत ज्ञानेश्वरांचे पूर्ण नाव ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी असे होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत आणि आईचे नाव रुक्मीणीबाई होते. संत ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ. स. 1275 साली अहमदनगर जिल्ह्यातील पैठण जवळील आपेगाव येथे झाला.

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

ज्ञानेश्वरांच्या मोठ्या भावाचे नाव निवृत्तीनाथ होते तर मुक्ताबाई व सोपानदेव ही त्यांची धाकटी भावंडे होती. आई-वडिलांच्या देहांतानंतर ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांना खूप हाल अपेष्टा सहन कराव्या लागल्या. संन्यासीचा मुलगा म्हणून संपूर्ण जगाने त्यांचा तिरस्कार केला. (Sant Dnyaneshwar Information In Marathi)

जातीतून बहिष्कृत केल्यानंतर त्यांना अनेक त्रासांना सामोरे जावे लागले. संत ज्ञानेश्वरांचे मराठी भाषेवर जास्त प्रभुत्व होते. त्या काळातील ग्रंथ संस्कृत मध्ये होते. सामान्य लोकांना संस्कृत समजत नव्हते. सामान्य लोकांना भगवद्गीता समजण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेचे मराठीत भाषांतर केले.

भगवद्गीतेतील विचार लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी ‘ज्ञानेश्वरी’ हा ग्रंथ मराठीतून लिहिला. ज्ञानेश्वरी ” ग्रंथातून कृष्णाच्या अवस्थेचे नाट्यमय वर्णन ज्ञानेश्वरांनी केले आहे. 9000 ओव्या त्यांनी ज्ञानेश्वरीत लिहिल्या आहेत. ज्ञानेश्वर महाराजांचा दुसरा ग्रंथ म्हणजे अमृतानुभव.

तत्वज्ञान दृष्टिकोनातून अमृतानुभव हा ग्रंथ श्रेष्ठ मानला जातो. ज्ञानेश्वरांचा हरिपाठ आजही घरात – मंदिरात श्रद्धेने लोक म्हणतात. ज्ञानेश्वरांनी 27 अभंगांमधून सोप्या भाषेत लोकांना समजेल अशा भाषेत हरिपाठाची रचना केली आहे. संत ज्ञानेश्वर हे संत नामदेवांचे समकालीन होते. त्यांनी भारतभर फिरून भागवत धर्माचा प्रचार केला.

संत ज्ञानेश्र्वर महिती मराठी

ज्ञानेश्वरीच्या शेवटच्या अध्यायात संत ज्ञानेश्वरांनी देवाला फल स्वरूप म्हणून पसायदान मागितले. ” अमृतानुभव “ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर ज्ञानेश्वर माऊलींनी यात्रा केली. यानंतर त्यांनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. वयाच्या २१व्या वर्षी त्यांनी इंद्रायणी नदीच्या काठी आळंदी येथे समाधी घेतली.

त्यांच्या कार्याने, साहित्याने ते अजरामर झाले. त्यांच्या काव्यरचनेतून समाजातील सर्व थरातील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. भावार्थ दीपिका ( ज्ञानेश्वरी ), अमृतानुभव, चांगदेव पासष्टी, हरिपाठाचे अभंग या त्यांच्या काव्यरचना आहेत. “Sant Dnyaneshwar Information In Marathi”

ज्ञानेश्वरांचा जन्म शके 1997, श्रावण वद्य अष्टमी ह्या दिवशी मध्यरात्री महाराष्ट्रात पुण्याजवळील आळंदी येथे झाला. ज्ञानेश्वरांना तीन भावंडे होती. त्यांचे मोठे भाऊ निवृत्तिनाथ हे त्यांच्यापेक्षा दोन वर्षांनी मोठे होते आणि तेच ज्ञानेश्वरांचे गुरूही होते.

ज्ञानेश्वरांचे धाकटे भाऊ हे ज्ञानेश्वरांपेक्षा दोन वर्षांनी लहान होते आणि त्या वेळच्या संतमंडळात ते सोपानकाका म्हणून प्रसिद्ध होते. ज्ञानेश्वरांची धाकटी बहीण मुक्ताबाई ही ज्ञानेश्वरांपेक्षा चार वर्षांनी लहान होती. ज्ञानेश्वरांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत होते आणि आईचे नाव रुक्मिणी होते.

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

विठ्ठलपंत हे विरक्त वृत्तीचे होते. एके दिवशी ‘मी गंगेवर अंघोळ करण्यास जातो’ असे सांगून ते घराबाहेर पडले आणि सरळ काशी येथे गेले. त्यांनी रामानंद ह्यांच्याकडून संन्यास-दीक्षा घेतली. बारा वर्षांनंतर जेव्हा रामानंदांना कळले की, विठ्ठलपंतांनी आपल्या बायकोच्या संमतीशिवाय संन्यास घेतला आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना परत गृहस्थाश्रम स्वीकारण्याची आज्ञा केली. “Sant Dnyaneshwar Information In Marathi”

विठ्ठलपंतांनी गुरुआज्ञा प्रमाण मानून परत गृहस्थाश्रम स्वीकारला. पण संन्यासाश्रमातून परत गृहस्थाश्रमात येणे, हे धर्मशास्त्राने पाप मानले होते. आळंदीच्या ब्राह्मणांनी विठ्ठलपंतांना वाळीत टाकले. पण विठ्ठलपंत लोकांचा अन्याय सहन करत आपल्या संसाराचे पालन करत राहिले. त्यांना चार मुले झाली.

ती चार अद्वितीय भावंडे म्हणजेच निवृत्तिनाथ, ज्ञानेश्वर, सोपानदेव आणि मुक्ताबाई. यथावकाश मुले मोठी झाली. त्यांच्या मुंजी केल्या पाहिजेत, असे रुक्मिणीबाईना वाटले. विठ्ठलपंत आळंदीच्या ब्रह्मसभेला शरण गेले. ते म्हणाले, “माझ्या मुलांच्या मुंजी करण्यासाठी मी कोणतेही प्रायश्चित्त घ्यायला तयार आहे.”

संत ज्ञानेश्र्वर महिती मराठी

तेव्हा तेथील ब्रह्मवृंदाने त्यांना ‘देहान्ताचे प्रायश्चित्त घ्या’, असे सांगितले. विठ्ठलपंत आणि रुक्मिणीबाई ह्यांनी देहान्त प्रायश्चित्त घेण्याचे नक्की केले. त्यांनी प्रयाग येथील त्रिवेणी संगमात आपला देह अर्पण केला. आपल्या मुंजी व्हाव्यात म्हणून आळंदीच्या ब्रह्मवृंदाने सांगितलेले देहान्ताचे प्रायश्चित्त आपल्या आई-वडिलांनी घेतले आहे, हे निवृत्तिनाथांना कळले; मग ते आपल्या भावंडांना घेऊन परत ब्रह्मवृंदाकडे

गेले. ब्रह्मवृंदाने त्यांना ‘पैठणच्या ब्राह्मणांची शिफारस आणा’, असे सांगितले. पैठण हे त्या वेळी दक्षिणेतील काशी म्हणून प्रसिद्ध होते. निवृत्तिनाथ आपल्या भावंडांना घेऊन पैठणला गेले. तिथे ह्या भावंडांसाठी धर्मशास्त्र्यांची सभा भरली. {Sant Dnyaneshwar Information In Marathi}

शास्त्राच्या आधारासाठी शोध घेतला गेला. पण संन्याशांच्या मुलांची मुंज ह्यासाठी आधार मिळाला नाही. धर्मशास्त्र्यांनी ह्या भावंडांना ‘परमार्थाचा मार्ग धरा’, असे सांगितले. आता आपली मुंज होणे शक्य नाही आणि यापुढील काळ आपल्याला विठ्ठलभक्तीतच घालवायचा आहे, हे ज्ञानेश्वरांना समजले.

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

सर्वांच्या ठायी एकाच आत्म्याचे वास्तव्य असते, हे दाखवण्यासाठी ज्ञानेश्वरांना पैठणमधील टवाळखोर मंडळीसमोर ज्ञानेश्वर नावाच्या रेड्याच्या तोंडून वेद वदवून दाखवावे लागले. तो चमत्कार पाहताच पैठणच्या ब्राह्मणांचा गर्व उतरला. तिथून ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसह नगर जिल्ह्यातील प्रवरा नदीच्या तीरावरील नेवासे ह्या गावी गेले. “Sant Dnyaneshwar Information In Marathi”

काही दिवसांनंतर निवृत्तिनाथांनी ज्ञानेश्वरांना सांगितले की, “गीता हा महत्त्वाचा ग्रंथ संस्कृत भाषेत आहे. सामान्य माणसाला त्या ग्रंथातील ज्ञानाचा आनंद घेता येत नाही. तू हे ज्ञान सामान्य माणसाच्या मराठी भाषेत आणि ओवीस्वरूपात लिही, त्या ओव्या वाचून सर्वसामान्यांनाही अध्यात्माची वाट सोपी होईल.”

ज्ञानेश्वरांनी आपल्या गुरूची, निवृत्तिनाथांची आज्ञा मानली आणि तिथल्या शिवमंदिरात बसून गीतेचा अर्थ ओवीरूपात सांगितला. हा अर्थ सचिदानंदान नावाच्या गृहस्थाने लिहून घेतला. 9000 ओव्यांच्या ह्या ग्रंथाचे नाव ‘भावार्थदीपिका’ असे ठेवण्यात आले. पण ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेला म्हणून तो ग्रंथ ‘ज्ञानेश्वरी’ ह्या नावानेच प्रसिद्ध झाला.

संत ज्ञानेश्र्वर महिती मराठी

ज्ञानेश्वरीतील शब्दांचे सौंदर्य रसिकांना रमवते. ज्ञानेश्वरीमध्ये परमार्थ आणि प्रपंच ह्यांचा सुंदर मेळ घातला आहे. ज्ञानेश्वरांनी सिद्धान्तांतून परमार्थ आणि दृष्टान्तांतून प्रपंच शिकवला आहे. ह्या ग्रंथामध्ये ज्ञानेश्वरांनी गुरूची थोरवी सांगितली आहे, मराठी भाषेचे गुण गाईले आहेत आणि ग्रंथाच्या शेवटी सर्व विश्वासाठी पसायदानही मागितले आहे.

ह्या साऱ्या वैशिष्ट्यांमुळे आज सातशे वर्षांनंतरही ज्ञानेश्वरीचे महत्त्व कमी झालेले नाही. ज्ञानेश्वरीच्या रचनेनंतर ही भावंडे पंढरपूर येथे गेली. तिथे त्यांची भेट नामदेवांशी झाली. नामदेव ज्ञानेश्वरांचा भक्त झाला. गोरा कुंभार, चोखामेळा, नरहरी सोनार अशी संतमंडळी ज्ञानेश्वरांच्या भोवती गोळा झाली.

मग ही संतमंडळी तीर्थयात्रेसाठी निघाली. काशी, प्रयाग अशी उत्तरेची तीर्थयात्रा करून ते पश्चिमेस द्वारका, गिरनार ह्या क्षेत्रीही गेले आणि मग पंढरपूर येथे आले. तीर्थयात्रा झाल्यानंतर ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसह आळंदी येथे परत आले. तापी नदीच्या काठी राहणाऱ्या आणि चौदा विद्या आणि पासष्ट काला अवगत असणाऱ्या चांगदेवांच्या कानावर ज्ञानेश्वरांचे नाव गेले. [Sant Dnyaneshwar Information In Marathi]

Sant Dnyaneshwar Information In Marathi

ज्ञानेश्वरांना भेटावे, असे त्यांना वाटू लागले. त्यांनी ज्ञानेश्वरांना पत्र लिहावयास घेतले, पण ज्ञानेश्वरांना मायना काय लिहावा, हे त्यांना कळेना म्हणून त्यांनी आपल्या शिष्याकरवी कोरे पत्र पाठवले. ते कोरे पत्र पाहून निवृत्तिनाथांनी ज्ञानेश्वरांना सांगितले की, “अहंकारामुळे ह्या योग्याला ब्रह्मज्ञान नाही. तू त्याला निजबोध होईल असे सुंदर पत्र लिही.”

ज्ञानेश्वरांनी 65 ओव्यांचे एक पत्र चांगदेवांना लिहिले. ते पत्र पाहून चांगदेवांना ज्ञानेश्वरांची थोरवी कळली. ह्याच 65 ओव्या आज ‘चांगदेव पासष्टी’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत. असाच काही काळ गेल्यानंतर ज्ञानेश्वरांना वाटले की, आपले जीवनकार्य आता संपले आहे.

त्यांनी जिवंत समाधी घेण्याचे निश्चित केले. शके 1218, कार्तिक वद्य त्रयोदशी ह्या दिवशी समाधी घेण्याचे नक्की झाले. ही बातमी नामदेवादी संतमंडळीना कळली, तेव्हा त्यांना खूप दुःख झाले. त्या वेळची सर्व संतमंडळी ज्ञानेश्वरांचे अखेरचे दर्शन घेण्यासाठी आळंदी येथे गोळा झाली.

सिद्धेश्वरमंदिराजवळच समाधीची जागा खोदून तयार करण्यात आली होती. समाधीच्या पायऱ्यांवरून ज्ञानेश्वर आत उतरले. ते उत्तर दिशेला तोंड करून पद्मासन घालून बसले. मग समाधीवर शिळा बसवण्यात आली. सर्व संतमंडळाने ज्ञानेश्वरांचा जयजयकार केला आणि समाधीवर पुष्पवृष्टी केली. ज्ञानेश्वर परब्रह्मस्वरूपात विलीन झाले. पण ज्ञानेश्वरीच्या रूपाने महाराष्ट्रातल्या घराघरांत ते आजही चिरंजीव आहेत. {Sant Dnyaneshwar Information In Marathi}

संत ज्ञानेश्र्वर यंचा जन्म कधी झाला?

संत ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ. स. 1275 साली अहमदनगर जिल्ह्यातील पैठण जवळील आपेगाव येथे झाला.

संत ज्ञानेश्र्वर यांनी “ज्ञानेश्वरीत” किती ओव्या लिहिल्या?

9000 ओव्या त्यांनी ज्ञानेश्वरीत लिहिल्या आहेत.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

close button
error: अहो थांबा, अस कॉपी नाही करायचं तर शेअर करायचं असत !!
Scroll to Top